God die in het begin uit aarde naar zijn beeld de mensen voor elkaars geluk geschapen heeft, zo zongen wij. Maar zijn we gelukkige mensen?  Maken we elkaar gelukkig? Als je om je heen kijkt gaat er veel fout in kerk en samenleving. Als je met een open blik de wereld in kijkt, dan zie je allerlei  ontwikkelingen die je eerder bang dan gelukkig maken. Als we eerlijk zijn dan slagen we er niet in naar het beeld van God te leven.  Willen we zingend bidden om ontferming.

Overweging

Ik denk niet dat ik u iets nieuws vertel wanneer ik zeg dat onze samenleving verscheidene crisissen kent. 
Op de televisie waren er in de afgelopen week – de week tegen de eenzaamheid – korte uitzendingen met als titel:  “geen mens kent mij nog”.  Eenzaamheid is een van grootste maatschappelijke vraagstukken. In Amsterdam zijn 60.000 mensen eenzaam. Dat wil zeggen: die zien hooguit een of twee mensen per week. De stad Oss telt 52.000 inwoners. Ook hier zijn veel eenzamen. Onder ons. 
Ik denk niet dat u opschrikt als ik u zegt dat het huwelijk als instelling in crisis is. In de nieuwbouwwijk Leidse Rijn bij Utrecht wonen heel veel jonge mensen die daar beginnen hun leven op te bouwen. Een mevrouw van stadsontwikkeling vertelde enthousiast hoe mooi het wonen in de nieuwe stad van 100.000 mensen is.  Of er ook problemen zijn in deze wijk? Het grootste probleem, zegt ze, zijn de echtscheidingen. De helft van de huwelijken gaat scheiden. En al die mensen hebben een huis nodig. Liefst dicht bij elkaar voor de kinderen.
Over scheidingen denken we milder dan vroeger. Niet veroordelend. Het is geen schande meer.  Het kan zelfs beter zijn.  Maar toch: het blijft een mislukking van het ideaal elkaar gelukkig te maken.
We raken er aan gewend om te zeggen dat geloof en kerk in crisis zijn. Krimp en veroudering spelen een rol. Maar ook de geloofwaardigheid van het instituut kerk. Mensen stellen hun eigen geloof samen uit allerlei religieuze stromingen. Of denken helemaal niet meer aan iets diepers dan aan het leven moet leuk zijn. Genieten – je zelf zijn – er goed uit zien – plezier.  Veel verder komen velen niet.

Levensbeschouwing, zingeving, verdieping komen in hun woordenboek niet voor en ook niet in de beleving.
Kortom : er is een crisis in het samen leven , in het huwelijksleven en in het geloofsleven.  Soms kom je deze drie crisissen samen tegen in een verhaal.  Optimisten zeggen: crisis is een kans. Doemdenkers zeggen: crisis is ondergang. De Bijbel zegt: heroriëntatie en bekering is altijd mogelijk.
Een verhaal. Met dankbaarheid hoorde ik dat een stel uit een vorige parochie hun 25 jarig huwelijk vierde. Dankbaar, want ik had er een hard hoofd toen ik deze twee trouwde.
Simone kwam uit een kerkelijk milieu. Haar moeder leidde het kinderkoor in de parochie. Simone moest altijd mee doen. Toen ze wat ouder werd, vertelde ze, had ze ook wel wat té veel kerk meegekregen. Ze geloofde wel, en wilde graag voor de kerk trouwen.
Erik kwam uit een niet godsdienstige familie. Hij geloofde wel op zijn manier, zei hij. Praat je wel eens met Simone over hoe en wat je gelooft? Neen, zei hij, dat is privé. Staan jullie weleens stil bij de diepere dingen in het leven? Neen, dat houd ik voor mezelf.
Maar als je nou je leven met elkaar wilt delen, dan hoort dat er toch ook bij.  Ik wil er altijd voor Simone zijn, zei hij serieus.  Behalve op zaterdag want dan ga ik met mijn vrienden voetballen.  Voor de kerk trouwen hoefde Erik niet,  maar hij deed hij wel voor Simone.
Nogmaals het is een gelukkig huwelijk geworden. Maar de start bood heel wat gevaren.
In een notendop zie je de crisis waar we mee te maken hebben.
Het samen leven: elkaars leven delen voor zover het jou uitkomt.
Het huwelijks leven: de diepere dingen des levens houd je voor je.Het geloofsleven: dat moet ieder voor zichzelf uit maken. Daar praat je niet over.
De kern van de crisis is dat mensen van het ik als individu uitgaan.
Ik bepaal hoe ik gelukkig wil worden. Daar heb ik de ander dan wel voor nodig. Maar als ik me niet of niet meer gelukkig voel , dan houdt het op.
De Bijbel wijst ons een andere weg naar geluk. Het gaat niet om de mens in zijn eentje; het gaat om de mens die zichzelf wordt door zijn leven met een ander te delen.  Het Bijbelse scheppingsverhaal is een prachtige verbeelding hoe God de mensen aan elkaar toevertrouwt.
Pas wanneer de mens man en vrouw geworden is, mensen die elkaar aankijken  en zich in elkaar herkennen, die zich in wederzijds spel van vraag en antwoord verantwoordelijk maken voor elkaars leven en geluk, dan pas is de menswording voltooid.   Het huwelijk, zegt de Bijbel,  is een weg naar meer menswording – niet naar de groei van mijn eigen ik. De oerverhalen van de Schrift waarschuwen ons al voor het doorgeschoten individualisme dat onze samenleving, het huwelijk en het geloofsleven in crisis brengt.
Ook in Jezus ‘ tijd was echtscheiding niet ongewoon. Maar Jezus ziet de nood van de vrouwen die verstoten worden. In zijn gezelschap verkeren er enkele vrouwen die met Jezus’ en de leerlingen een nieuwe samenleving vormen. Hij biedt hen kansen om als nieuwe mens te leven.
Het is een typisch mannelijke vraag van de Farizeeërs. ”Mag een màn zijn vrouw verstoten?”  Jezus kan er niet omheen dat het in de praktijk gebeurt en dat de rabbijnen fel discussiëren over de redenen van echtscheiding.  Jezus wil niet aan deze discussie mee doen.
Voorbij alle  redenen die mannen kunnen bedenken,  wijst Jezus op het oerverhaal: In beginsel – principieel – heeft God de mens als man en vrouw gemaakt. Mens wordt je niet als los individu; mens word je in relatie met een ander met wie je een eenheid vormt.  Vanuit deze eenheid van vrouw en man gaan jongeren er op uit om nieuwe eenheden van vrouw en man te worden;  om aan elkaar méér mens te worden. Iedere nieuwe eenheid weerspiegelt dat God in beginsel de mens mannelijk en vrouwelijk heeft geschapen. En daarom:  wat God verbonden heeft dat mag een mens niet scheiden.
De kerk heeft deze zin helaas vaak gebruikt om mensen die geen uitweg zien dan te scheiden, te veroordelen. In plaats van een hoopvolle belofte heeft de kerk er een juridische regel van gemaakt.  Handhaving van recht in plaats van oproep tot liefde.
De kerk is soms een te stevige verdediger van de huwelijksband.
Maar er is ook een pastoraal verhaal:  De kerk kan ook vandaag een instelling zijn die met jonge mensen een huwelijk voorbereidt. De kerk kan ook begeleiding bieden als er in een huwelijk moeilijke momenten komen. De kerk vertelt het verhaal  dat mensen zijn geschapen naar Gods beeld en bestemd zijn voor het geluk.Dat mensen elkaar gegeven worden om te groeien in menswording . Dat God met mensen mee gaat wanneer zij hem de ruimte bieden met hen mee te lopen.De oplossing van de crisis in het samenleven, in het huwelijksleven en het geloofsleven begint met de ander toe te laten in mijn leven; een ander in wie net als in mij het beeld van God leeft.


Pastor Tom Buitendijk

Pastor Tom Buitendijk

Pastor Tom Buitendijk is pastor van onze parochie, vormt samen met pastoraal werker Leon Teubner het pastoraat, en is voorzitter van het parochiebestuur. Meer informatie en biografie »

Geef een reactie