Overweging

“Nu krijg je de poppen pas echt aan het dansen”, zuchtte de oude pastoor. Vorig jaar had hij het goed gevonden dat er bij de kerststal ook enkele herderinnen geplaatst werden. Het dameskoor en de kosteres hadden in een bijbelgroep het kerstevangelie nog eens goed door gelezen. Er staat ‘herders’ en dat kunnen herders en herderinnen zijn, betoogde ze.

De pastoor had er tegen in gebracht dat de herderinnen nooit ‘s nachts in het open veld lagen om de kudde te bewaken. De herderinnen sliepen thuis bij de herderskinderen, dacht hij. Zo had ieder zijn of haar taak.

Maar het dameskoor en de kosteres waren het er niet mee eens. Die klassieke rolverdeling van mannen aan het werk en de vrouwen in huis is niet meer van deze tijd. Hoe krijgt je evangelie ooit actueel met deze ouderwetse opvattingen! Omdat er niet bij stond hoeveel herders er waren vond de pastoor het goed dat er ook enkele herderinnen bij gezet werden. Hij wilde ook wel met zijn tijd mee gaan.

Maar nu, nu kwamen de dames van het parochiebestuur en de liturgiegroep met de drie koningen aanlopen. Waarom zijn het alleen maar mannen! Zijn alleen de mannen wijs? Tellen vrouwen niet mee? Als vrouwen de wereld gaan regeren dan zal het vast beter gaan!

De pastoor dacht slim te zijn. Er is ook vaak een jongen bij die voor de kamelen zorgt. Edelmoedig zei hij: laten we er twéé vrouwen bij zetten. Een om de kleren van de koningen netjes te houden en de ander om te koken. Heftige verontwaardiging viel hem ten deel.! Zulke achterhaalde ideeën hadden ze toch niet van hem verwacht! Ze eisten dat de koningen hun koninginnen meenamen. Gelijkwaardig aan de mannen. Als de heren de geschenken droegen zouden zij ze wel aan Jezus overhandigen. Dat is toch typisch vrouwenwerk.

De pastoor nam deze inconsequenties voor lief en wist niet anders te doen dan toe te geven. Hij nam zich voor om in zijn preken consequent over “het kind” te spreken. Dat kan mannelijk en vrouwelijk zijn. Anders zou hij volgend jaar …..

Het is niet helemaal waar wat ik vertelde, maar dat van de herderinnen is wel echt. Er zijn kerken met kerststallen waar op verzoek van vrouwen er ook herderinnen geplaatst zijn. Maar die koninginnen … het is een kwestie van tijd.

Nu kun je je afvragen of je zo met het Bijbelverhaal om mag gaan?

Mag je vanuit actueel godsdienstig aanvoelen de kerststal zo eigentijds maken? Ik denk dat het geoorloofd is. Er zijn natuurlijk wel grenzen. Maar van een belangrijk bijbelgegeven dat je wilt vertellen, mag je best een mooi verhaal maken en op basis daarvan een kerststal opzetten.

Matteüs die als enige van de evangelisten het bezoek van de wijzen of de magiërs beschreven heeft, heeft het zelf ook mooier gemaakt.

Eerst moeten we de kern van het verhaal zien. De officiële naam van de feestdag is niet Driekoningen. De naam is de openbaring van de Heer. De wijzen – hoe veel het er ook zijn – beduiden: de niet-joden, de volken. Jezus komt voor alle mensen. Zijn licht straalt wereldwijd. Hij is de ster die iedere nacht verlicht. Maar – en dat is een tweede kern: dat licht wordt bedreigd door de duisternis.

Je mag wel zeggen: door duistere machten. Een samenspel van de politieke koning Herodes met de religieuze leiders: de priesters van de tempel. Die twee machten samen zullen Jezus later ter dood brengen. Maar God zal Jezus doen opstaan als de verrezen Christus. Uit het duister van het graf staalt zijn onoverwinnelijk licht voor heel de wereld.

Samengevat: eens zullen alle volkeren Jezus erkennen als hun koning en Heer. God komt aan het licht in Jezus die een reddende hand uitsteekt naar alle mensen.

Om het verhaal mooi te maken heeft Matteüs heel wat gegevens van het Eerste Testament verwerkt. Uit het boek van de schepping haalt hij de zin: “een ster rijst op uit Israël/ Jacob ”. Hij laat die ster de geleide zijn van de wijzen. De wijzen hebben drie geschenken bij zich: goud, wierook en mirre. Die komen ook voor in psalm 72 als de volken hun schatten aandragen. Wij spreken van drie wijzen. Waarschijnlijk waren de wijzen astrologen. Maar in de Bijbel horen ook koningen wijs te zijn. De vrome traditie heeft er Driekoningen van gemaakt. Daarmee gaat de traditie verder dan Matteüs.

De vrome traditie gaat nog verder. Zij heeft ook de dieren in de stal gezet. De os en de ezel wandelen weg uit de profeet Jesaja. Maar of ze ook nog in het huis in Bethlehem stonden, weten we niet. In psalm 72 komen de volken op jonge kamelen aan lopen. Daarom: geen kerststal zonder kameel.

Maar de traditie gaat nog verder dan de Bijbel. Er komen steeds nieuwe verhalen bij. De wijze koningen vertegenwoordigen alle volken. De traditie geeft hen namen waarin de drie bekende continenten doorklinken. Casper – de man uit het land aan de Kaspische Zee – nog net Europa; Melchior: koning van het licht, komt uit het donkere zuiden: Afrika; Balthasar; genoemd naar Bel Assar een bekende koning uit een Aziatisch Rijk, Azië.

De traditie gaat nog verder: Het gaat om minstens vier wijzen!

De wijzen waren zoekende mensen; zij zochten Iemand die het waard was om voor neer te knielen en hun diensten aan te bieden.

Er is een vierde koning die met de drie mee gaat maar die niet op tijd in Bethlehem aan komt. Onderweg ziet hij een blinde man die de weg niet kan vinden. De koning helpt hem op de goede weg. Hij ziet een straatarme vrouw die om brood bedelt voor haar kinderen. Hij verkoopt zijn schatten en geeft de vrouw het geld. Hij helpt hulpeloze mensen en troost de bedroefden. Zijn Koninklijke handen genezen zieken en hij richt verlamden weer op. Eindelijk komt hij aan in Jeruzalem. Hij komt op de dag dat Jezus gekruisigd wordt. En hij weet: in al die mensen die in geholpen heb, heb ik Hem gediend.

Terug naar de kern: Jezus komt voor alle mensen in heel de wereld. Andersom: alle mensen komen samen rond Jezus in de stal van Bethlehem. Door hem worden alle mensen zusters en broeders.

Iedere mens kan deze koning haar of zijn diensten aan bieden in het dienen van mensen in nood. Wij kunnen allen de vierde koning zijn.

Het was wijs van de oude pastoor dat hij het aanvoelen van mensen van vandaag in de traditie wilde opnemen: herderinnen kunnen heel waardevol zijn in de gemeenschap en altijd zullen er ook wel wijze vrouwen zijn die het beter weten dan de mannen. Voor iedereen die Jezus zoekt is er plekje in de stal.


Pastor Tom Buitendijk

Pastor Tom Buitendijk

Pastor Tom Buitendijk is pastor van onze parochie, vormt samen met pastoraal werker Leon Teubner het pastoraat, en is voorzitter van het parochiebestuur. Meer informatie en biografie »

0 reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *