22 september 2019  Oecumenische viering in de paaskerk. Lezingen: Amos 8,4- 7  Psalm 139   Lucas 16, 1-17 Vredesweek.

Zusters en broeders in de Heer! Zo spreken we elkaar aan in de liturgie.  Juist in de Vredesweek is het overschrijden van grenzen belangrijk. Als katholieken en protestanten hebben wij één Heer. In de liturgie zouden de grenzen moeten vervallen. Niet twee keer per jaar. Maar altijd. Het overleg daarover is van lange  duur.  Daarom is het goed om af en toe vooruit te lopen.    Liturgie vieren is een stukje hemel op aarde beleven. In de hemel zijn geen grenzen. Op aarde des te meer.   We struikelen erover. We duwen mensen over grenzen heen.   We bereiken de grens van onze mogelijkheden.

Vanuit de liturgie krijgen  we de opdracht  grenzen te overstijgen,  grenzen te overwinnen, grenzen af te breken.   Want eens toch – zo is beloofd –  zal er een nieuwe hemel en een nieuwe aarde zijn.  Jezus die het Rijk Gods bracht is ermee begonnen; ons heeft hij de opdracht gegeven: breek de muren af; ontmoet elkaar; leef in vrede en eenheid!

Dàn zal ons leven een lof – en dankoffer zijn aan God  die ons het leven geeft,  die ons de aarde heeft toevertrouwd  en ons als zussen en broers aan elkaar gegeven heeft. Als we op zondagen God in de hemel aanroepen  dan is dat om op maandag de verbinding met Hem  te laten doorwerken in het leven van alledag: grenzen doorbreken en verbinding zoeken.

Een van de meest gecompliceerde grenzen is die tussen het Koninkrijk van God en de wereld  van het geld en van de rijkdom.   Kun je zeggen: het Rijk van God is het ideaal  en de wereld van het geld de werkelijkheid ?  Eerlijk zijn: Ook al zeggen we van niet, vaak handelen we wel zo.   De grens – Rijk God/werkelijkheid –  is een fundamentele grens.  Deze grens roept veel andere grenzen op.   Het leidende beginsel in de wereld is de economie geworden.  Die moet groeien. Die moet gezond zijn. Die kan niet minder.  Economische verhoudingen bepalen de relaties  tussen mensen, tussen landen, tussen werelddelen. Economie stelt grenzen.  Economie verdeelt en scheidt.  Terwijl we toch belijden dat we één mensheid zijn waarin ieder mensenkind goed en gezond moet kunnen opgroeien en leven!   In het rijke Nederland, in het arme Bangladesh , in het kapot geschoten Syrië en Jemen.  Kan het niet anders in deze wereld?

In de evangelielezing biedt Jezus ons op merkwaardige wijze een handvat. Merkwaardig, omdat Jezus het corrupte gedrag van de rentmeester prijst.   Gekker nog:  ook  roept ons Hij op  vrienden te maken door middel van de onrechtvaardige mammon. Als je die oproep leest als een morele opdracht dan wringt dat natuurlijk.  Ik las ergens dat enkele Duitse exegeten met elkaar discussieerden of  dit stukje echt wel in de het evangelie thuis hoort.  Was er geen fout gemaakt ?  Komt het  ergens anders vandaan ? Dat past toch niet bij Jezus!  Ze waren wel zo eerlijk om te zeggen:  “We komen er niet uit. We laten het staan”.   Nu zitten de predikanten er dus mee.

Maar eerst is er nog de parabel van de rentmeester.  Dat brengt ons van zelf bij het woord rentmeesterschap.   Een woord dat klinkt als een programma.  Het is toch prachtig om te zeggen dat  wij rentmeesters zijn  om de aarde te beheren,  om goed voor het milieu te zorgen,  om onze talenten en capaciteiten in te zetten voor een betere wereld, om een samenleving op te bouwen waarin iedereen zich kan thuis voelen.   Rentmeesterschap is toch een prachtige opdracht of  ….. is het een kans om de aarde te onderwerpen  aan mijn wens, mijn verlangen, mijn behoefte en mijn wil.    Rentmeesterschap als opdracht of als mogelijkheid mijn eigen wereld op te bouwen en af te schermen voor anderen!  Af te schermen ook van het Rijk Gods dat midden onder is.

Zijn we als rentmeester ons er voldoende van bewust  dat we rekenschap van ons beheer wordt gevraagd?  Houden we rekening met onze opdrachtgever?  Laten we ons niet zozeer leiden door economie  dat we God vergeten die onze opdrachtgever is?  Deze fundamentele vragen zijn niet nieuw.   In het laat middeleeuws toneelstuk Elcerlijc  kunnen we God aanschouwen  hoe Hij huilend van verbittering in de hemel zit.

Boven in mijn troon gezeten

zie ik een mensheid die niets wil weten

van religieus ontzag.

Ze zijn verblind vandaag de dag

en erkennen mij niet meer:

het aards bezit is nu hun heer.

Het geld is in mijn plaats getreden

en men vergeet hoe ik heb geleden

aan het kruis , voor hun profijt.

Ja jullie: Afgunst, hebzucht,  hovaardigheid,

en jullie hoofdzonden, alle zeven,

wat kregen jullie vat op het leven!

Om al het kwaads dat wordt aangericht,

stromen de tranen langs mijn gezicht

en huilen ook de hemelse scharen.

God  in de hemel huilt , denk ik, ook vandaag over de manier waarop het rentmeesterschap wordt uitgeoefend.

Ongetwijfeld wordt er slim en kundig en intelligent overleg gevoerd.  Maar gaat het, er net zoals bij de rentmeester van Jezus,  om om  je eigen hachie te redden of je eigen zaak te bevoordelen?  Vaak wel.  Daarvoor wordt zelfs de godsdienst misbruikt zegt de profeet  Amos.  Wanneer is de sabbat voorbij ?  Dàn toch onderhouden we Gods geboden.  Maar daarnà kopen we de kleine man voor geld,  de arme voor een paar schoenen.   Sociaal onrecht en corruptie maken na de sabbat dan de dienst uit.

Het was slim bedacht: wij geven drie miljard euro aan Turkije om de Syrische vluchtelingen op te vangen …. en we wéten nu precies hoe dat gaat.  Syriërs worden gedwongen teruggestuurd.  We pleiten wèl voor opvang van vluchtelingen in de regio maar komen niet met geld over de brug om landen te helpen.  Dat geld besteden we aan het bewaken van de buitengrenzen.  Ook al gaan in ons land alle mensen erop vooruit, nog steeds hoeven er geen voedselbanken gesloten geworden.   Nog steeds leven 1, 8 miljoen mensen in armoede.    Van 1 – 8 oktober is er een week van de eenzaamheid omdat mensen de grens naar de ander niet over durven of kunnen te steken.  Ter bescherming van ons land gaat we weer negen dure JSF straaljagers kopen, terwijl we ons niet vraag stellen :  hoe kunnen met dit geld de vrede bevorderen in deze wereld ? ….. Zouden we ook anders kunnen overleggen?

Hier reikt Jezus ons een handvat aan:  overleg en handel als kinderen van het licht en wees daarin even slim als de kinderen van de wereld,  die alleen maar het welbegrepen eigenbelang op het oog hebben.  Als er iets dubbelzinnigs is, dan is het wel de term welbegrepen eigenbelang.   Het kan in je eigen belang zijn om anderen wel te doen. Als de baas goed is voor zijn knechten  dan zijn de knechten goed voor de baas.   Als één iemand handelt zoals de rentmeester met de pachters dan kun je hem om zijn slimheid prijzen. Maar als het handelen van de rentmeester maatgevend wordt, dan vieren corruptie en machtsmisbruik hoogtij.

Maak je vrienden door middel van de  onrechtvaardige  of valse mammon, zegt Jezus.  Dus: door middel van. Laat je niet leiden door de geldduivel, door de begeerte naar groei en meer, door de verslaving aan geld en goed.   Zie het geld als middel en niet als hoofddoel.   Zijn oproep is:  gebruik op een slimme en doordachte manier het geld om als kinderen van het licht het rijk van God op te bouwen.

In Rusland zat in de zomerzon een oude jood in een park in een boekje te lezen.  Een veiligheidsambtenaar viel op dat de man er al verdacht lang zat.   “Wat zit je te lezen, oude man.” Deze antwoordde : “ik ben al oud en ga dood. In de hemel spreken ze Hebreeuws en daarom oefen ik me nu om ze straks te verstaan”.   “Ach”, zei de beveiliger, “waar is dat goed voor. Straks kom je in de hel en dan heb je voor niets zitten oefenen.”  “O, maar ik ken wel Russisch”, zei de oude man.  Kennis van Hebreeuws kan ons helpen.

In het Hebreeuws en in het Aramees is Mammon een heel dubbelzinnig woord. Het is afgeleid van het woord  ‘aman’ en hangt samen met de woord ‘emeth’  en ‘amen’   Mammon betekent rijkdom waarop je kunt vertrouwen.  Emeth betekent betrouwbaarheid.  Amen betekent: het is goed zo.

Met een vleugje humor zegt Jezus:  “maak vrienden door middel van de mammon! ”. Hij spot als het ware met de mammon. Betrouwbaarheid is meer dan vertrouwen op geld!   Geld is maar een middel!  Geld op zich is niks.  Het kan toch zijn dat Jezus nu schrikt van zijn eigen woorden.  Want hij voegt er gelijk spreuken over betrouwbaarheid aan toe. Meer nog : hij vraagt of wij op ons eigen leven en op van ons eigen gedrag kunnen zeggen:  “ Amen, ja dat is goed.  Amen, ja, dat is betrouwbaar.   Amen, ja dat is handelen in het licht” . Ga ik als kind van het licht  transparant en eerlijk , in het volle licht zichtbaar voor God, engelen en mensen met de mammon om?

Rentmeesterschap vraagt erom creatief en betrouwbaar zijn.   Creativiteit vraagt om overleg.  Overleg ik met anderen om de wereld te bewonen en de samenleving op te bouwen als aanzet tot en begin van het Rijk van God?  Ben ik bereid omwille van de eenheid van de mensheid grenzen te overschrijden tussen godsdiensten Wil ik bijvoorbeeld met de  moslims in gesprek zonder angst voor radicalisme.  Als we zouden beseffen hoe radicaal het evangelie is en het daarmee ook springstof is onder onze huidigen manier van leven!  Wil ik de economie dienstbaar maken aan het welzijn van de mensen en de bezuinigingen terugdraaien die veel mensen tot armoede en eenzaamheid gebracht hebben.  Als we economie niet meer zien als een natuurverschijnsel maar als proces van menselijke keuzes! … Wat zou de wereld anders zijn!

Voor heel veel zaken wordt creativiteit gevraagd en wij kunnen die met elkaar op brengen.  Daar zijn we slim genoeg voor.   Maar zijn we ook betrouwbaar?  Elckerlijc zei al:  “het geld is in mijn plaats getreden en men vergeet hoe ik heb geleden aan het kruis voor hun profijt”.   Jezus heeft zijn radicale boodschap van liefde over alle grenzen heen  moeten bekopen met de dood aan het kruis. Hij heeft zijn leven gegeven als bron van liefde waar wij profijtelijk uit kunnen putten. Op die liefde die naar mensen uitgaat mogen wij vertrouwen.  Daar mogen we “amen ‘op zeggen: betrouwbaar en goed.  Waar wij met de liefde van Jezus mensen aan de andere kant van de grens willen ontmoeten, raken we los van het geld als doel en gebruiken we als middel waar het toe dient.  “Het Rijk Gods is midden onder u”, zegt Jezus. Met creativiteit en in vertrouwen kunnen wij eraan bouwen.

Op de rand van Nederlandse twee euro muntstuk staat de tekst gegrift: God zij met ons.  Volgens de kinderen van de wereld is dat om het afslijpen van het zilver tegen te gaan.  Volgens de kinderen van het licht is het de oproep om geld nooit te gebruiken ten nadele van mensen. Het gaat altijd om de financiering van het Rijk Gods in ons midden.  Dan mogen we pas tegen die valse  verleidelijke mammon met een vleugje humor  “Ja, Amen”,  zeggen.


Pastor Tom Buitendijk

Pastor Tom Buitendijk

Pastor Tom Buitendijk is pastor van onze parochie, vormt samen met pastoraal werker Leon Teubner het pastoraat, en is voorzitter van het parochiebestuur. Meer informatie en biografie »

0 reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *