16 februari 2020   De Wet maakt ons vrij !

Laatst raakte ik in gesprek met iemand die zeer goed in de Bijbel thuis is.  Dat is altijd mooi, denk je dan. Maar iedere keer zei hij erachter:  “Kijk, zo staat het geschreven. Dat moet je dus geloven.” En ook: “Dat mag dus niet” of : “Dat moet je als christen doen”.    Het viel mij niet mee om de man om zijn Bijbelkennis te prijzen en tegelijkertijd een aanmerking te maken op zijn manier van lezen. Hij las alleen maar ge – en verboden.

Als wij vandaag uit de Bergrede lezen, dan lezen we hoe Jezus en Schriftgeleerde Farizeeërs spréken. Je hoort ze als het ware debatteren over de joodse Wet.   In het spreken heb je grofweg drie manieren.  Debat, discussie en dialoog.  In een debat ben je het eens (of oneens)  over eenzelfde zaak. Je versterkt met argumenten je eigen standpunt en zwakt die van de ander af.  Al debatterend kom je tot een juiste keuze.  In een discussie gaat het vaak over twee verschillende standpunten: jij hebt gelijk en ik ongelijk.  In een dialoog probeer je door goed te luisteren de woorden van de ander samen te vatten. Heb ik je goed verstaan? dan kunnen we verder!

Jezus en de Farizeeërs  debatteren over dezelfde joodse Wet. Het onderhouden van de Wet maakt je tot een gelukkig en vrij mens.  Daar waren ze het over eens.  De Farizeeërs hebben in een lange gesprekstraditie de Wet uiteengelegd in 613 artikelen. 248 positieve geboden. Doe dit en je wordt gelukkig.  365 negatieven verboden: doe dit  niet,  want dan ben je niet meer vrij.   Jezus echter vat de Wet samen in één of twee mooie zinnen:  Doe  voor een ander wat jij wilt dat ze voor jou doen.   En ook: Bemin God boven alles en je naaste als jezelf, hij is een mens als jij.

Als je zoals Jezus kijkt, dan ziet de Wet er anders uit dan als een pakket geboden en verboden.  Als je vanuit de liefde kijkt dan wijst de Wet je een richting naar een leven met God en naar een samen leven als mensen van God.

Matteüs vertelt nu dat Jezus zich over de hoofden van de Farizeeërs heen richt tot zijn leerlingen. “Jullie , mijn leerlingen,  – vandaag zijn wij dat dus – hebben als opdracht om de Wet te beleven als het dóen van gerechtigheid. Niet alleen praten, maar vooral doen. De Farizeeën praten zó uitvoering dat ze nooit tot doen komen. Van jullie, mijn leerlingen – van ons dus – verwacht ik meer.” Jezus wil méér dan een debat:  lekker praten over: wat vind je ervan?   Hij nodigt uit tot een dialoog: waar sta je,  en hoe kom je verder?

Gerechtigheid, zegt Jezus,  een kernwoord in de Wet. Het is een oervorm van liefde. Gerechtigheid is de ander tot leven brengen in een geest van welwillendheid, barmhartigheid en vrede. Recht handelen vraagt dat je creatief bent in de liefde.   Matteüs heeft het spreken van de Farizese Schriftgeleerden en Jezus beknopt samengevat in een zestal thema’s. We hebben drie thema’s van de zes gehoord: iemand doden,  echtscheiding en een  eed zweren. De andere drie zijn: offergave brengen, geweldloosheid, liefde tot de vijand.

In de Wet staat: Jullie zullen niet doden. Ook al hak je niemands hoofd af, toch zijn er andere manieren om iemand te doden.  Kinderen die gepest worden op school maken soms een einde aan hun leven.  Gezonde mensen aanpraten dat ze hun leven best voltooid mogen vinden, en ze dan stervensbegeleiding aanbieden,  is een zachtzinnige wijze van doden.   Bevolkingsgroepen uitsluiten vanwege huidskleur, achternaam, postcode is in ons land niet ongebruikelijk. De belastingdienst doet het ook. De ellende voor de mensen is niet óver omdat we er niets meer over lezen in de krant.    We kunnen ons van dat schuldgevoel en de schaamte bevrijden door ‘niet doden’ positief te vertalen in ‘het leven van anderen bevorderen’.  Heb ik oog voor kleine mensen? Heb ik aandacht voor zieken?  Hoe praat ik over vluchtelingen? Zeg ik – zoals sommige politici – het is beter dat ze verdrinken dan dat ze hier komen?  Leerlingen, Jullie zullen niet doden!

 “Jullie zullen niet scheiden”. Ook al loopt een derde van de huwelijken of  samenwoningen uit op scheiding, toch kun je niet van al deze mensen zeggen dat ze per se tegen Gods geboden in willen gaan.  Soms is scheiding de enige oplossing om tot  waarachtig leven te komen.  Ook  ‘niet scheiden ‘ kun je  een positieve lading geven: verzorg je relatie en bevorder de diepte ervan.  Zeg tegen elkaar dat je van elkaar houdt en beschouw dat niet als vanzelfsprekendheid,  maar als een wonder. Zo kun je scheiding voorkomen.

“Jullie zullen geen valse eed doen”.  Mensen zweren eden om een belofte kracht bij te zetten. Heel vaak blijken belofte niet haalbaar.  Toch is een  woord ook een daad. Ik beloof bij jou op bezoek te komen, verplicht mij om te gaan.  Ik zal voor jou zorgen, verplicht mij om mij voor jouw welzijn in te zetten. Ik ben beschikbaar, verplicht mij tot dienstbaarheid.   Een ja woord is een woord van trouw.  Als je God tot getuige neemt en je dan je belofte niet houdt sta je bij God en de mensen in het krijt. Daarom: probeer  van binnenuit onkreukbaar te zijn in woord en daad.  Laat je ja ja zijn en je neen neen.  Verschuil je niet achter een slimme redenering van wat je wel bedoelde, maar niet gedaan hebt.

Zijn Jezus’ eisen van gerechtigheid en levensbevordering nou niet onmogelijk zwaar.  Vraagt Jezus niet het onhaalbare van ons? Ik denk wel  dat Jezus het onhaalbare van ons vraagt maar niet het onmogelijke.  Probeer je maar eens aan 613 geboden en verboden te houden… alsof dat zou lukken. Of probeer je maar eens aan de wetgeving van ons land te houden ….. alsof je dan jezelf niet tegen komt in allerlei conflicterende belangen.

Iemands levensgeluk bevorderen , een wederzijdse relatie verdiepen, onkreukbaar in het leven staan hebben een open ruimte voor zich. Een ruimte om met liefde en hartelijkheid de ander te ontmoeten.  Je kunt  je jezelf ertoe bewegen deze wegen op te gaan. Het kan altijd beter. We zijn altijd onderweg naar een doel dat onhaalbaar lijkt.   Maar als we gaan,  maken we ons zelf steeds meer tot mensen voor elkaar en van God.  Jezus waarschuwt ons onszelf niet vastzetten in verplichtingen en blokkades.  Dan loop je vast en kom je niet verder. Wanneer we naar gerechtigheid streven en in liefde met  elkaar omgaan zal God ons geven wat ons toekomt: leven in volheid van geluk.


Pastor Tom Buitendijk

Pastor Tom Buitendijk

Pastor Tom Buitendijk is pastor van onze parochie, vormt samen met pastoraal werker Leon Teubner het pastoraat, en is voorzitter van het parochiebestuur. Meer informatie en biografie »

0 reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *